به بهانه انتشار لیست تیم ملی؛ فوتبال ایران نیم قرن است مدام پیر می شود

به گزارش هفت ورزشی، آمار جوان‌ترین و پیرترین بازیکنان تیم ملی ایران در هفت دوره حضور در جام جهانی، فراتر از چند عدد و تاریخ تولد، روایتی از تحول فوتبال ایران در نزدیک به نیم قرن اخیر را نشان می‌دهد.

نخستین نکته جالب این است که فوتبال ایران در تمام این سال‌ها تقریباً موفق شده یک الگوی ثابت برای ورود استعدادهای جوان به جام جهانی حفظ کند. از ابراهیم قاسم‌پور در سال ۱۹۷۸ تا امیرمحمد رزاقی‌نیا در سال ۲۰۲۶، جوان‌ترین بازیکن ایران تقریباً همیشه در محدوده ۲۰ تا ۲۱ سال قرار داشته است. کمترین سن متعلق به رزاقی‌نیا با ۲۰ سال و ۳ ماه و بیشترین سن متعلق به ابوالفضل جلالی در سال ۲۰۲۲ با ۲۳ سال و ۱۱ ماه است.

این ثبات یک پیام روشن دارد؛ در هر نسل، دست‌کم یک بازیکن بسیار جوان توانسته خود را به آستانه جام جهانی برساند. بنابراین مسیر ظهور استعدادهای جوان در فوتبال ایران، برخلاف بسیاری از تصورات، در طول دهه‌ها قطع نشده است.

شماره پیراهن ملی‌پوشان ایران در جام جهانی!

اما داستان اصلی در سوی دیگر جدول قرار دارد؛ جایی که پیرترین بازیکنان قرار گرفته‌اند.

در جام جهانی ۱۹۷۸، علی پروین با ۳۱ سال و ۸ ماه پیرترین بازیکن ایران بود. امروز این عدد حتی برای بسیاری از بازیکنان ملی‌پوش سن پایان دوران اوج محسوب نمی‌شود. تنها ۲۸ سال بعد، علی دایی در جام جهانی ۲۰۰۶ با ۳۷ سال و ۳ ماه رکورد جدیدی ثبت کرد و در سال ۲۰۲۶ شجاع خلیل‌زاده با ۳۷ سال و یک ماه تنها دو ماه با شکستن این رکورد فاصله دارد.

به بیان دیگر، در حالی که سن جوان‌ترین بازیکنان تقریباً ثابت مانده، سقف سنی تیم ملی ایران به شکل محسوسی افزایش یافته است. این مهم‌ترین نتیجه‌ای است که از داده‌ها به دست می‌آید.

اگر فاصله سنی میان جوان‌ترین و پیرترین بازیکن هر دوره را بررسی کنیم، تصویر روشن‌تر می‌شود. در سال ۱۹۷۸ فاصله سنی میان ابراهیم قاسم‌پور و علی پروین حدود ۱۰ سال و ۱۱ ماه بود. این فاصله در سال ۲۰۰۶ به حدود ۱۶ سال و ۷ ماه رسید و در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۶ سال و ۱۰ ماه افزایش پیدا کرده است.

بنابراین شکاف نسل‌ها در تیم ملی ایران طی نزدیک به پنج دهه حدود شش سال بیشتر شده است. تیم ملی ۱۹۷۸ عمدتاً از بازیکنانی تشکیل شده بود که از نظر سنی به یکدیگر نزدیک بودند، اما تیم ملی ۲۰۲۶ مجموعه‌ای از چند نسل متفاوت فوتبال ایران را کنار هم قرار داده است.

نکته مهم دیگر، اعتبار این مقایسه است. غیر از جام جهانی 2022 قطر که در زمستان برگزار شد، تمام جام‌های جهانی ایران در تقویم شمسی در خردادماه برگزار شده‌اند؛ از خرداد ۱۳۵۷ تا خرداد ۱۴۰۵. این اتفاق کم‌نظیر باعث می‌شود مقایسه سنی بازیکنان در دوره‌های مختلف بدون نیاز به تعدیلات زمانی انجام شود. در واقع، همه بازیکنان در تقریباً یک مقطع از سال با یکدیگر مقایسه شده‌اند و همین موضوع ارزش آماری داده‌ها را افزایش می‌دهد.

در نهایت، این داده‌ها یک واقعیت جالب را آشکار می‌کنند: فوتبال ایران در طول ۴۸ سال گذشته نتوانسته جوان‌تر شود، اما توانسته پیرتر شود. جوان‌ترین بازیکنان تقریباً همان سن نسل ۱۹۷۸ را دارند، اما پیرترین بازیکنان امروز حدود پنج تا شش سال مسن‌تر از پیرترین بازیکنان نخستین تیم ملی ایران در جام جهانی هستند. به همین دلیل، اگر بخواهیم تاریخ حضور ایران در جام جهانی را تنها با یک جمله توصیف کنیم، شاید بهترین توصیف این باشد:

آن‌ها همیشه آمده‌اند، اما باتجربه‌ها ماندگارتر شده‌اند.

یادداشتی دیگر از مهدی توتونچی؛ سرقت فوتبال از طبقه متوسط