نقش بیمه در اقتصاد ورزش

به گزارش هفت ورزشی، در راستای انتشار مطالب تخصصی ورزش به ویژه در زمینه مدیریت کلان ورزشی، سلسله مقالات تخصصی تقدیم مخاطبان رسانه هفت ورزشی می شود.

دومین یادداشت، نوشته ای است از ماندانا ایپکچی عظیمی، دانشجوی ارشد مدیریت ورزشی…

اقتصاد ورزش و نیاز به مدیریت ریسک
ورزش، فراتر از هیجان و رقابت، یک صنعت پویا و پیچیده اقتصادی است که نیازمند زیرساخت‌های محکم برای شکوفایی است. این صنعت شامل مجموعه‌ای گسترده از فعالیت‌ها از جمله سازماندهی لیگ‌ها، میزبانی رویدادهای بین‌المللی، توسعه زیرساخت‌ها (استادیوم‌ها و مراکز تمرین)، و مهم‌تر از همه، سرمایه‌گذاری بر روی نیروی انسانی نخبه (ورزشکاران) است. در هر یک از این حوزه‌ها، ریسک‌های متعددی وجود دارد که می‌توانند به طور ناگهانی و قابل توجهی جریان نقدی، ثبات مالی و حتی بقای نهادهای ورزشی را تهدید کنند.

فوری؛ فوتبالیست 22 ساله به ضرب گلوله کشته شد +عکس

یکی از مهم‌ترین این زیرساخت‌ها که غالباً کمتر به چشم می‌آید، بازار بیمه است. بیمه در اقتصاد ورزش نقشی حیاتی ایفا می‌کند؛ نه تنها به عنوان یک پوشش دهنده خسارات پس از وقوع بحران، بلکه به عنوان یک ابزار استراتژیک برای مدیریت ریسک، جذب سرمایه و تضمین ثبات بلندمدت. درک این نقش محوری، اولین گام برای حرفه‌ای‌سازی و توسعه پایدار بخش ورزش است.

این سند به تفصیل به بررسی ابعاد مختلف تأثیر بیمه بر اقتصاد ورزش، از حمایت از ورزشکاران به عنوان هسته اصلی صنعت تا تأمین امنیت مالی باشگاه‌ها و تسهیل جریان سرمایه‌گذاری می‌پردازد.

۱. ورزشکار؛ سرمایه انسانی نیازمند حمایت استراتژیک
در قلب هر ورزش، سرمایه انسانی آن یعنی ورزشکار قرار دارد. ارزش اقتصادی یک ورزشکار حرفه‌ای می‌تواند میلیون‌ها دلار باشد، چه از طریق قراردادهای ورزشی، چه از طریق حق‌الزحمه تبلیغات و چه به دلیل تأثیرگذاری بر نتایج تیم. این سرمایه، به دلیل ماهیت فعالیت‌های ورزشی، بسیار آسیب‌پذیر است.

۱.۱. ریسک‌های ذاتی مصدومیت و تأثیر مالی آن
ورزش حرفه‌ای با ریسک بالای مصدومیت همراه است؛ از پارگی رباط صلیبی (ACL) گرفته تا آسیب‌های مزمن مانند آرتروز زودرس یا آسیب‌های مغزی ناشی از ضربات متوالی (مانند مورد کانیشن در ورزش‌هایی نظیر فوتبال آمریکایی یا بوکس).

ریسک‌های مالی مرتبط با مصدومیت ورزشکاران:

از دست دادن درآمد جاری: قراردادهای ورزشی اغلب شامل بندهایی هستند که در صورت ناتوانی طولانی‌مدت، درآمد ورزشکار را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
هزینه‌های درمان و توانبخشی: درمان‌های پیشرفته و فیزیوتراپی‌های تخصصی برای بازگشت به اوج، بسیار پرهزینه هستند.
کاهش ارزش آتی (Future Earning Potential): اگر مصدومیت بر توانایی ورزشکار تأثیر بگذارد، ارزش بازاری و قراردادهای بعدی او به شدت افت می‌کند.
۱.۲. انواع پوشش‌های بیمه‌ای حمایتی
بیمه‌های مصدومیت ورزشی، ناتوانی دائم و حتی عمر، ستون فقرات حمایتی ورزشکاران را تشکیل می‌دهند. این پوشش‌ها نه تنها به ورزشکار، بلکه به باشگاه (به عنوان مالک قرارداد) نیز امنیت می‌بخشند.

بیمه مصدومیت و از کارافتادگی (Disability Insurance): این بیمه تضمین می‌کند که در صورت وقوع حادثه‌ای که منجر به ناتوانی موقت یا دائم در انجام فعالیت‌های ورزشی شود، ورزشکار غرامت دریافت کند. در مدل‌های پیشرفته، این پوشش می‌تواند به “از دست دادن توانایی کسب درآمد در حوزه ورزش” (Loss of Sporting Income)

بیمه عمر (Life Insurance): برای ورزشکاران سطح بالا، بیمه‌های عمر با مبالغ بالا، تضمین‌کننده امنیت مالی خانواده در صورت فوت حین یا خارج از فعالیت ورزشی است.
بیمه پوشش هزینه‌های پزشکی (Health Insurance): اطمینان از دسترسی به بهترین خدمات پزشکی در سریع‌ترین زمان ممکن برای بهینه‌سازی فرآیند بهبودی.
این امنیت روانی ناشی از حمایت بیمه‌ای، به ورزشکار اجازه می‌دهد تا با تمرکز کامل بر بهبودی و عملکرد خود، ریسک‌های ذهنی را کاهش داده و سطح عملکرد خود را ارتقا دهد.

۲. باشگاه‌ها و رویدادها؛ در امان از طوفان‌های پیش‌بینی نشده
باشگاه‌ها، لیگ‌ها، فدراسیون‌ها و برگزارکنندگان رویدادهای ورزشی، مجموعه‌ای از دارایی‌های فیزیکی و مالی هستند که در معرض ریسک‌های عملیاتی متعددی قرار دارند. این ریسک‌ها فراتر از مصدومیت ورزشکاران بوده و شامل زیرساخت‌ها، تماشاگران و برنامه‌ریزی‌های زمانی می‌شوند.

۲.۱. ریسک‌های عملیاتی و زیرساختی
باشگاه‌ها مالک یا اجاره‌دار استادیوم‌ها، سالن‌ها، تجهیزات گران‌قیمت تمرینی و اداری هستند.

بیمه دارایی‌ها (Property Insurance): پوشش خسارات فیزیکی ناشی از آتش‌سوزی، سیل، زلزله یا حوادث غیرمترقبه به زیرساخت‌ها. بدون این بیمه، بازسازی یک استادیوم پس از حادثه‌ای بزرگ می‌تواند به معنای ورشکستگی کامل باشگاه باشد.
بیمه مسئولیت عمومی (General Liability Insurance): این مهم‌ترین پوشش برای هر نهاد برگزارکننده رویداد است. این بیمه هزینه‌های حقوقی و غرامت‌های ناشی از صدمات جسمی تماشاگران یا کارکنان در محل برگزاری مسابقات را پوشش می‌دهد.

۲.۲. ریسک‌های مرتبط با برگزاری رویداد (Event Risk Management)
برگزاری یک مسابقه یا تورنمنت، تعهدات مالی بزرگی را به همراه دارد که در صورت لغو یا عدم موفقیت، منجر به ضرر می‌شود.

بیمه لغو رویداد (Event Cancellation Insurance): این بیمه برای پوشش هزینه‌های از پیش متحمل شده (اجاره، تبلیغات، بلیت‌های فروخته شده) در صورت لغو مسابقه به دلایلی خارج از کنترل برگزارکننده (مانند شرایط جوی شدید، ناآرامی‌های مدنی، یا پاندمی) طراحی شده است.
بیمه عدم حضور ورزشکار کلیدی (Key Man/Player Non-Appearance): اگر یک رویداد بزرگ (مثلاً یک دیدار دوستانه یا یک مبارزه بوکس) به دلیل انصراف یا مصدومیت ورزشکار ستاره لغو شود، این بیمه بخشی از درآمد از دست رفته را جبران می‌کند.

بیمه با کاهش هزینه مورد انتظار (Expected Loss) برای برگزارکننده، ریسک را به سطح قابل قبولی می‌رساند.

۳. جذب سرمایه؛ اعتماد در گرو امنیت مالی
بازار سرمایه در ورزش، چه از سوی بانک‌ها برای تأمین مالی زیرساخت‌ها و چه از سوی شرکت‌های بزرگ برای اسپانسرینگ، تنها زمانی فعال می‌شود که ریسک‌های مرتبط با بازگشت سرمایه به طور مؤثر مدیریت شده باشد. بیمه در اینجا نقش تسهیل‌کننده تراکنش‌های بزرگ مالی را ایفا می‌کند.

۳.۱. بیمه در قراردادهای اسپانسرینگ
شرکت‌های اسپانسر میلیون‌ها دلار برای نمایش برند خود در کنار تیم‌ها و ورزشکاران پرداخت می‌کنند. این سرمایه‌گذاری به عملکرد و حضور مداوم آن تیم یا ورزشکار وابسته است.

بیمه عملکرد (Performance Guarantees): برخی اسپانسرها ممکن است قراردادهایی ببندند که در صورت عدم کسب نتایج مشخص توسط تیم (مثلاً عدم صعود به مراحل بالاتر)، بخشی از مبلغ اسپانسرینگ بازگردانده شود. بیمه‌های مرتبط می‌توانند این ریسک را پوشش دهند.
پوشش اعتبار (Credit Insurance): در قراردادهای بلندمدت بین باشگاه‌ها و تامین‌کنندگان بزرگ، بیمه‌های اعتباری می‌توانند ریسک عدم ایفای تعهدات مالی یکی از طرفین را پوشش دهند.
۳.۲. بیمه در پروژه‌های سرمایه‌گذاری (زیرساخت)
احداث یک استادیوم جدید یا مرکز تمرین ملی یک پروژه چند ساله با سرمایه‌گذاری هنگفت است.

بیمه پوشش ریسک ساخت (Builder’s Risk Insurance): این بیمه تمام خطرات مرتبط با ساخت و ساز را پوشش می‌دهد، از تخریب جزئی تا تأخیرهای ناشی از حوادث کاری.
تضمین‌های عملکردی (Performance Bonds): اغلب توسط سرمایه‌گذاران یا دولت‌ها برای اطمینان از تکمیل پروژه در زمان مقرر درخواست می‌شود. این ضمانت‌نامه‌ها، که توسط شرکت‌های بیمه‌ای (یا بیمه‌گران تضمین) صادر می‌شوند، تضمین می‌کنند که اگر پیمانکار اصلی (باشگاه یا شرکت توسعه) شکست بخورد، بیمه‌گر مسئولیت اتمام پروژه را بر عهده می‌گیرد. این امر سطح اعتماد سرمایه‌گذاران را به شدت بالا می‌برد.
بدون این پشتوانه‌های بیمه‌ای، هزینه سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها با ریسکی غیرقابل قبول همراه خواهد بود و سرمایه کلان به سادگی به سمت بازارهای کم‌ریسک‌تر هدایت خواهد شد.

۴. جنبه‌های حقوقی و نظارتی بیمه در ورزش
توسعه بازار بیمه ورزشی نیازمند چارچوب‌های حقوقی و نظارتی شفاف است تا از سوءاستفاده یا پوشش‌های ناکافی جلوگیری شود.

۴.۱. استانداردسازی قراردادهای بیمه
در بسیاری از کشورها، به دلیل تخصصی بودن ریسک‌های ورزشی، نیاز به استانداردهای خاصی برای قراردادهای بیمه ورزشکاران و رویدادها وجود دارد. برای مثال، تعاریف “ناتوانی دائم” باید بر اساس معیارهای پزشکی ورزشی تعریف شوند، نه صرفاً تعاریف عمومی ناتوانی شغلی.

۴.۲. مسئولیت انطباق (Compliance)
فدراسیون‌ها و سازمان‌های ورزشی موظف هستند حداقل سطح پوشش بیمه‌ای را برای کلیه اعضای تحت پوشش خود (از لیگ‌های پایه تا تیم ملی) الزامی کنند. عدم رعایت این مقررات باید با جریمه‌های مالی سنگین مواجه شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ ورزشکاری بدون پشتوانه وارد رقابت نمی‌شود.

۴.۳. مدیریت ریسک مبتنی بر داده (Data-Driven Risk Management)
شرکت‌های بیمه می‌توانند با استفاده از داده‌های پزشکی و عملکردی ورزشکاران (با رعایت کامل حریم خصوصی)، مدل‌های ارزش‌گذاری ریسک را دقیق‌تر کنند.

استفاده از تحلیل‌های پیشرفته (مانند یادگیری ماشین) می‌تواند نرخ‌های حق بیمه را عادلانه‌تر کرده و از تحمیل هزینه‌های غیرضروری بر ورزشکاران کم‌ریسک جلوگیری کند.

۵. چالش‌ها و چشم‌انداز آینده بیمه در ورزش ایران
در حالی که نقش بیمه در ورزش‌های حرفه‌ای دنیا تثبیت شده است، در بازارهای نوظهورتر مانند ایران، چالش‌هایی برای پذیرش کامل این ابزار وجود دارد.

۵.۱. چالش‌های اصلی
فرهنگ بیمه‌گری: بسیاری از باشگاه‌ها و ورزشکاران، بیمه را به عنوان یک “هزینه اجباری” تلقی می‌کنند نه یک “سرمایه‌گذاری استراتژیک”. این دیدگاه منجر به انتخاب پوشش‌های پایه با سقف‌های پایین می‌شود.
کمبود محصولات تخصصی: بازار بیمه ایران ممکن است فاقد محصولات بسیار تخصصی مانند بیمه ریسک ناشی از تحریم‌ها بر قراردادهای بین‌المللی یا پوشش دقیق آسیب‌های ناشی از فشارهای روانی باشد.
ارزش‌گذاری نادرست دارایی‌ها: به دلیل نوسانات ارزی و تورم، ارزش‌گذاری دقیق استادیوم‌ها و تجهیزات برای تعیین سقف بیمه‌ای مناسب، دشوار است.
۵.۲. راهکارهای پیشنهادی برای تعمیق بازار
برای اینکه ورزش ایران بتواند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد ملی و بین‌المللی پیدا کند، تقویت و تعمیق نقش بازار بیمه در تمامی سطوح ورزشی امری اجتناب‌ناپذیر است:

آموزش مداوم: برگزاری دوره‌های آموزشی مشترک بین فدراسیون‌های ورزشی و شرکت‌های بیمه برای افزایش آگاهی نسبت به انواع پوشش‌ها.
تسهیلات دولتی: ارائه مشوق‌های مالیاتی برای باشگاه‌هایی که حداقل پوشش بیمه‌ای تعیین شده توسط نهادهای نظارتی را خریداری می‌کنند.
توسعه پوشش‌های نوآورانه: تشویق بیمه‌گران به طراحی پوشش‌های خاص برای ورزش‌های پرریسک (مانند ورزش‌های رزمی یا موتورسواری) که ریسک‌هایشان در مدل‌های استاندارد پوشش داده نمی‌شود.
نتیجه‌گیری: بیمه؛ سرمایه‌گذاری در ثبات و پایداری
در نهایت، بازار بیمه در ورزش یک هزینه نیست، بلکه یک سرمایه‌گذاری هوشمندانه در جهت ایجاد ثبات، تضمین بقا و تسهیل رشد است. این بازار با پوشش ریسک‌ها، امکان تمرکز بر نوآوری و ارتقاء را فراهم می‌آورد و اکوسیستم ورزش را در برابر بحران‌های مالی ایمن می‌سازد.

از ورزشکار که نیروی محرکه اصلی است، تا باشگاه که نیازمند مدیریت دارایی‌های کلان است و تا سرمایه‌گذاران که به دنبال بازدهی مطمئن هستند، همه و همه نیازمند زنجیره امنیتی هستند که بیمه فراهم می‌کند. پذیرش این اصل بنیادین، کلید تبدیل بخش ورزش از یک فعالیت صرفاً سرگرمی‌محور به یک موتور قدرتمند اقتصادی پایدار خواهد بود.

نویسنده ماندانا ایپکچی عظیمی